JRCZ is meer dan een mooi gebouw

Eugène de Kok, redacteur HZ Discovery

'Het wordt een katalysator van innovatie en inspiratie'

Als het Joint Research Center Zeeland (JRCZ) volgend jaar de deuren opent staat er meer dan een mooi gebouw aan Het Groene Woud in Middelburg. Het onderzoekscentrum is een mijlpaal in het project Campus Zeeland dat het onderwijs en onderzoek in Zeeland naar een hoger plan moet tillen en daarmee helpt de provincie toekomstbestendig te maken.

Projectleider Adri de Buck en leading lector Robert Trouwborst van het Delta Academy Applied Research Centre van de HZ University of Applied Sciences staan aan de basis van het JRCZ. Trouwborst maakt in 2015 in het kader van een vervangingsopgave van de HZ een eerste schets van een onderzoekscentrum voor Zeeuwse onderwijsinstellingen. Hij kent het spel. Hij is jaren eerder betrokken geweest bij eenzelfde project op De Uithof voor de Universiteit Utrecht.

Technisch onderwijs Het kabinet vraagt in 2015 oud-premier Jan Peter Balkenende om te kijken hoe de economische structuur in Zeeland kan worden versterkt. Onderwijs en onderzoek zijn vanaf het begin een belangrijk thema. Balkenende wil met name het technisch onderwijs een impuls geven. Dat moet als vliegwiel dienen voor innovaties bij bedrijven in de regio. Daar komt dan weer kennis uit voort die nieuwe kenniswerkers aantrekt, die op hun beurt zorgen voor meer innovaties en kennis enzovoort. “Dan kom je in een stroomversnelling”, zegt De Buck. “Als je zo’n prikkel aan het onderwijs en onderzoek wil geven, heb je wel goede researchfaciliteiten nodig. Die hadden we in Zeeland niet.”

Thema's Eén en één is twee, redeneren hij en Trouwborst. Ze maken een nieuw plan voor een Joint Research Center waarvan niet alleen de HZ, maar ook Scalda en University College Roosevelt gebruik kunnen maken. De thema’s water, energie en voedsel moeten centraal staan. “Het zijn onderwerpen die in het DNA zitten van een deltagebied als Zeeland”, aldus de projectleider. Trouwborst legt uit dat er op deze onderwerpen grote veranderingen plaatsvinden. De verzilting, het gebrek aan zoet water, de eiwittransitie en de ommezwaai naar duurzame energie zijn slechts een paar van deze transities. “Het gaat om omvangrijke gebeurtenissen. Daarvoor heb je de komende dertig jaar nieuwe professionals nodig, die gebruik kunnen maken van goede onderzoeksmogelijkheden. Het gaat om mensen die de omvang van deze transities begrijpen, met elkaar en het werkveld willen en kunnen samenwerken en hier goed over communiceren.”

Begrijpelijk en aantrekkelijk Het plan voor een gezamenlijk onderzoekscentrum valt in goede aarde bij Balkenende en zijn commissie. In hun advies opperen zij dat het moet bestaan uit een ecologielab, een chemielaboratorium, een faciliteit voor engineering en een zogenaamd fysicalab. Het laatste wordt op een gegeven moment ingeruild voor een datalab. Trouwborst denkt dat dat een goede keuze is. Vanwege de groeiende behoefte aan data bij alle disciplines komt veel samen in de data science-omgeving. “Zie het als een spin in het web.” Het is bovendien belangrijk voor de communicatie. Met digitale hulpmiddelen kun je zowel de maatschappelijke uitdagingen als soms ingewikkelde oplossingen op een begrijpelijke en aantrekkelijke manier presenteren.

Moderne wetenschap Het JRCZ zorgt volgens Balkenende voor meer innovatie in Zeeland, verstevigt de relaties tussen kennisinstellingen en ondernemers, brengt de alfa-, bèta- en gammawetenschap samen, zoals de moderne wetenschap regelmatig vraagt, en het trekt studenten en hoogopgeleiden aan, zowel uit binnen- als buitenland. Het kabinet deelt het enthousiasme van de oud-premier en stelt twaalf miljoen euro beschikbaar. In totaal kost de voorziening 21 miljoen euro. Een groot bedrag, maar daarvoor krijg je wel een bijzondere voorziening terug, zegt Trouwborst. “Je ziet wel vaker van dit soort labs in Nederland, maar de manier waarop wij het inrichten, de thema’s die centraal staan, de samenwerking en de doorlopende leerlijn maken het uniek.”

Bagage meegeven Het JRCZ sluit aan op de wijze waarop HZ zijn onderwijs wil inrichten. “We willen onze studenten zoveel mogelijk bagage meegeven, zodat zij van toegevoegde waarde zijn voor de maatschappij en daarin weerbaar en wendbaar zijn”, aldus De Buck. “Niet alleen hun professionele ontwikkeling is dan belangrijk, ook hun persoonlijke ontplooiing. Dan zijn vier dingen belangrijk: het leren leren, het stimuleren van de creativiteit, samenwerken in teams aan complexe onderwerpen en weten dat wat je doet impact heeft op de maatschappij. Ethiek is belangrijk. Het is daarom belangrijk om de samenleving vanaf dag één bij het onderwijs te betrekken.”

Vertrekpunt Samenwerken, creativiteit en de maatschappelijke context komen duidelijk samen in het onderzoekscentrum. “Het is een levendige, stimulerende omgeving waar studenten, docenten en onderzoekers van verschillende disciplines in een makerspace samenwerken aan opgaven die uitdagend zijn, op basis van vragen uit de maatschappij. Rondom die makerspaces zitten de labs”, zegt Trouwborst. Bovendien komen er op elke verdieping brainstormruimten waarin studenten, docenten, onderzoekers en ondernemers kunnen nadenken over vraagstukken. “De werkwijze moet iedereen inspireren.” De Buck denkt dat je op deze wijze studenten motiveert om hun talenten optimaal te ontwikkelen. “Vroeger was het theorie, theorie, theorie. Als je wilt dat kennis beklijft, heb je casuïstiek uit het echte leven nodig. Dat moet het vertrekpunt zijn. Dan leren studenten om problemen echt te doorgronden en samen op zoek te gaan naar oplossingen in een living lab-achtige omgeving.” De JRCZ-organisatie moet deze werkwijze stimuleren. “Je moet zorgen dat de juiste mensen telkens bij elkaar komen. Daar is veel organiserend vermogen voor nodig. Niets gebeurt immers vanzelf.”

Campusterrein Het JRCZ is een belangrijk onderdeel van het campusterrein aan Het Groene Woud. Uiteindelijk moet het HZ-terrein worden geïntegreerd met het bolwerk. Ook hoopt De Buck op een duidelijke verbinding met de kantoren van Rijkswaterstaat en PZEM en de studentenhuisvesting in de omgeving. “Zo krijg je een campus waar onderwijs, onderzoek, bedrijvigheid en het wonen voor studenten samenkomt. Zelfs lectoren, die uit het buitenland te gast zijn, kunnen er tijdelijk terecht.” Als geheel moet het een groene uitstraling krijgen, die past bij de thema’s die belangrijk zijn voor de HZ. De Buck vindt het campusgevoel belangrijk voor de samenhang en identiteit. Mensen moeten zich welkom voelen op het terrein en in het JRCZ. “Zo wordt het een katalysator van innovatie en inspiratie. Het JRCZ is een fundament voor vernieuwing.”