De rol van een veranderingsfacilitator

Samen zoeken naar duurzaam draagvlak

Paul Vader, redacteur HZ Discovery

Energietransitie, kansen(on)gelijkheid, leefbaarheid in kleine kernen, vermindering van afvalstromen bij bedrijven en autonoom transport zijn voorbeelden van maatschappelijke uitdagingen die groot en complex zijn. Omdat deze problemen veel mensen, bedrijven en overheden raken werken oplossingen alleen wanneer ze een breed draagvlak hebben. Een veranderingsfacilitator zorgt voor een goede begeleiding bij het aanpakken van dit soort vraagstukken.

Hoe gaat een veranderingsfacilitator te werk en wat is dat voor persoon? Docent-onderzoekers Gabriëlle Rossing en Carlien Nijdam van het HZ-kenniscentrum EVM leggen het uit. Dit najaar verschijnt het boek ‘We Got To Move’ waaraan Gabriëlle heeft meegewerkt. Daarin staat een praktische en theoretische onderbouwing van deze manier van het begeleiden van veranderingen.

In verschillende opleidingen, kenniscentra en lectoraten werken interdisciplinaire teams van studenten en docent-onderzoekers in de minor Becoming Fit for the Future en de master River Delta Development gezamenlijk aan dit soort vraagstukken. Hierdoor krijgt de rol van veranderingsfacilitator steeds verder vorm.

Een veranderingsfacilitator helpt betrokkenen bij een complex vraagstuk grip op de uitdaging te krijgen door samen naar haalbare en wenselijke verbeteringen te zoeken. De opzet van deze aanpak is dat betrokkenen daar dusdanig handig in worden en dezelfde taal leren spreken dat ze het een volgende keer zelf oppakken. Daarmee maak je de veranderingsfacilitator uiteindelijk overbodig.

Dit is een wezenlijk andere insteek dan die van een onderzoeker of adviseur die slechts advies uitbrengt. Daar is niks mee, maar voor de aanpak van complexe vraagstukken is meer nodig. Dan heb je volgens de docent-onderzoekers een mentaliteitsverandering nodig van ‘een project uitvoeren waarbij er een oplossing wordt gevonden en de samenwerking stopt bij de afronding’ naar ‘het handig worden in continu gezamenlijk leren en proberen waarmee je met elkaar in de wenselijke richting gaat bewegen’. “Onderzoek doen en oplossingen vinden mét u, in plaats van vóór u”, vatten ze het samen.

De aanpak

Wat doet een veranderingsfacilitator precies? “Hij begint met inzichtelijk maken wat er speelt door gesprekken met betrokkenen te voeren over hoe zij naar het vraagstuk kijken”, leggen Rossing en Nijdam uit. “Alleen al het voeren van die gesprekken kan zorgen voor verandering. Gebeurtenissen, zoals een gesprek, laten namelijk een indruk achter. In het algemeen: ‘Door wat we doen beïnvloeden we elkaar’. En dat verandert onze kijk op dingen. We zijn dus van elkaar afhankelijk.” Deze dynamiek vormt het uitgangspunt van het begeleiden van veranderingen. “Het is de basis voor het met elkaar kijken naar wat we goed vinden om te doen. In het verlengde hiervan ligt zorgvuldig omgaan met anderen en je eigenbelang niet vooropstellen.” Handelen vanuit deze meer ethische insteek is, naast begrijpen wat er speelt, een basale spelregel van deze manier. Het vraagt van alle betrokkenen om samen met een nieuwsgierige blik en constructieve houding naar het vraagstuk te kijken en te zorgen voor een sfeer van vertrouwen.

Cursus

De aanpak levert onder meer helderheid op. Daarnaast worden mensen gehoord en is er verbondenheid tussen betrokkenen wat kan leiden tot bewegingsruimte en uiteindelijk tot breedgedragen oplossingen voor een vraagstuk. Docent-onderzoekers Rossing en Nijdam van kenniscentrum EVM willen de werkwijze doortrekken binnen de HZ. Studenten van de master River Delta Development, de minor Becoming Fit for the Future, van de nieuwe bachelor Global Project and Change Management (GPCM) en enkele collega’s worden hierin getraind via de cursus Facilitating Change.

Living lab

In het Living lab van tien publieke en private organisaties in Zeeuws-Vlaanderen rondom watergebruik vroegen betrokkenen aan masterstudenten of zij hen konden helpen bij het ontwikkelen van een visie.

De studenten gingen met hen in gesprek en kwamen erachter dat de betrokken partijen elkaars bijdrage en belangen niet goed kenden en het daarom voor visievorming te vroeg was.

Deze conclusie kwam voor enkele leden als een verrassing, maar al gauw zagen zij in dat het voor goede samenwerking en ontwikkeling van een visie van belang is om van elkaar te weten wat ieders belang en bijdrage is. Er wordt nu gewerkt aan een heldere visie en doelen tot 2050. Daarna wordt een begaanbare route uitgestippeld.

Bronnen

• Checkland, P. and J. Poulter (2010). Soft Systems Methodology (chapter 5). In: M. Reynolds en S. Holwell (eds.), Systems Approaches to Managing Change: A Practical Guide (pp. 191-242). London, United Kingdom: Springer. • Heinich, N. (2019). Wat onze identiteit niet is (2e druk). Amsterdam, Nederland: Prometheus. • Spencer-Brown, G. (1979). Laws of Form (rev. ed.). New York, United States of America: E.P. Dutton. • Varela, F.J. (1979). Principles of Biological Autonomy. New York, United States of America: North Holland.

Twaalf van de eerste zestien studenten van de master River Delta Development zijn in juli afgestudeerd. Zij hebben inmiddels allemaal een baan gevonden. Voor de meeste van hun nieuwe werkgevers waren hun vaardigheden als veranderingsfacilitator doorslaggevend om hen aan te nemen.